ศิลปะผสมผสานสองวัฒนธรรม: ยลโฉม "หอจำศีล" เจ๊กสล่า และฝีแปรง ป.เทพสิงห์ ศิษย์เอกพระยาอนุศาสน์จิตรกร

ข้อความต้นฉบับโดย: ท่านอาจารย์ ปฏิพัฒน์ พุ่มพงษ์แพทย์

บันทึกเมื่อ: วันศุกร์ที่ ๒๔ เมษายน พ.ศ. ๒๕๖๙ (ทริป เถิน - ลำปาง)

ตอน: ..."หอจำศีล"

[เนื้อหาต้นฉบับ - จัดข้อความให้เป็นระเบียบ]

อาคารหอจำศีล สร้างขึ้นในช่วงพระครูรักขิตคุณ (พระครูต๋า) เป็นเจ้าอาวาส ระหว่างปี พ.ศ. ๒๔๖๐-๒๕๑๙

อาคารหอจำศีล สร้างขึ้นในปี พ.ศ. ๒๔๖๕ โดยศรัทธาของ "นายป้อง มั่นคง" เพื่อให้ท่านใช้จำศีลภาวนาในวันโกนและวันพระ

เนื่องจากสร้างโดยช่างคนจีน (เจ๊กสล่า) อาคารหลังนี้ จึงมีลักษณะสถาปัตยกรรมเป็นแบบล้านนาผสมจีน

สำหรับจิตรกรรมฝาผนังในหอ เป็นฝีมือ ป.เทพสิงห์ (ป่วน สุวรรณสิงห์) ลูกศิษย์ของพระยาอนุศาสน์จิตรกร ( พ.ศ.๒๔๔๑ - พ.ศ.๒๔๙๒ ) ซึ่งเป็นครูช่างคนเดียวกับที่วาดจิตรกรรมไว้หลายแห่งในลำปาง เช่น ที่วัดเกาะวาลุการาม วัดบุญวาทย์วิหาร พระอารามหลวง วัดท่าแหน และวัดช้างเผือก

งานจิตรกรรมฝาผนัง รวมทั้งป้ายชื่อร้านค้า ของ ป.สุวรรณสิงห์ ได้เป็นที่นิยมและแพร่หลายอยู่ใน จ.ลำปาง

ข้อมูลเพิ่มเติมโดย Admin

• Sino-Lanna Vernacular Architecture (สถาปัตยกรรมล้านนาผสมจีน): ข้อสังเกตของท่านอาจารย์เกี่ยวกับคำว่า "เจ๊กสล่า" (ช่างชาวจีน) สอดรับกับบริบททางประวัติศาสตร์เศรษฐกิจของลำปางยุคเปิดเส้นทางรถไฟ ที่มีชาวจีนย้ายถิ่นฐานเข้ามาพึ่งพระบรมโพธิสมภารเป็นจำนวนมาก การสร้างอาคารจำศีลด้วยโครงสร้างและวัสดุก่ออิฐถือปูน ผสานกับคติหลังคาหรือลวดลายประดับแบบจีนร่วมกับทรวดทรงอาคารล้านนา จึงกลายเป็น สถาปัตยกรรมผสมผสาน (Eclectic Architecture) ที่หาชมได้ยากและสะท้อนถึงการอยู่ร่วมกันของคนหลากหลายชาติพันธุ์ในชุมชน
• The Master of Ecclesiastical Art (พระครูรักขิตคุณ หรือพระครูต๋า): ช่วงเวลาการครองวัดที่ยาวนานตั้งแต่ พ.ศ. 2460–2519 ถือเป็นยุคเปลี่ยนผ่านสำคัญของการอุปถัมภ์พุทธศิลป์ในท้องถิ่น การสร้างหอจำศีลในปี พ.ศ. 2465 โดยแรงศรัทธาของ นายป้อง มั่นคง จัดเป็นพื้นที่ศาสนสถานเฉพาะ (Hermitage/Meditation Hall) เพื่อการวิปัสสนากรรมฐานในวันธรรมสวนะ (วันพระ)
• The Lineage of Royal Court Painters (ตระกูลช่างหลวงสู่ท้องถิ่น): ประเด็นที่ท่านอาจารย์ระบุว่า ป.เทพสิงห์ (ป่วน สุวรรณสิงห์) เป็นลูกศิษย์ของ พระยาอนุศาสน์จิตรกร (จิตรกรหลวงประจำราชสำนักรัชกาลที่ ๖) มีความสำคัญทางประวัติศาสตร์ศิลปะไทยอย่างยิ่ง เพราะเป็นการแสดงถึงการส่งผ่านเทคนิคเขียนภาพแบบตะวันตก (Western Realism/Perspective) เช่น การแรเงา การใช้สีที่มีมิติ และการวาดภาพทัศนียภาพที่สมจริง จากกรุงเทพฯ สู่ช่างเขียนท้องถิ่นในลำปาง
• Mural Painting & Commercial Art (จิตรกรรมฝาผนังและพาณิชย์ศิลป์): ลายเซ็นและฝีมือของ ป.สุวรรณสิงห์ ที่ท่านอาจารย์รวบรวมรายชื่อวัดไว้ (วัดเกาะวาลุการาม, วัดบุญวาทย์วิหาร, วัดท่าแหน, วัดช้างเผือก) ยืนยันถึงการเป็น "ช่างเอกแห่งนครลำปาง" ยุคโมเดิร์นแรกเริ่ม ที่ไม่ได้ฝากฝีมือไว้เพียงแค่บนฝาผนังโบสถ์วิหาร (Murals) เท่านั้น แต่ยังรวมไปถึงงาน พาณิชย์ศิลป์ (Commercial Signs) อย่างการเขียนป้ายชื่อร้านค้าอันเป็นเอกลักษณ์ สะท้อนวัฒนธรรมป๊อปและวิถีชีวิตชาวเมืองลำปางในช่วงกึ่งพุทธกาลได้ชัดเจนที่สุด