รอยอดีตจากอิสฟาฮานสู่ลพบุรี: วิเคราะห์ "เชเฮล โซทุน" และตึกรับรองราชทูต ณ วังนารายณ์ราชนิเวศน์

ข้อความต้นฉบับโดย: ท่านอาจารย์ ปฏิพัฒน์ พุ่มพงษ์แพทย์

บันทึกเมื่อ: วันพฤหัสบดีที่ 9 ธันวาคม พ.ศ. 2553 (ช่วงที่ 5)

[เนื้อหาต้นฉบับ]

ก่อนจะเข้าสู่ภายใน พระตำหนักรับรองเชเฮล โซทุน (Chehel Sotoun) ผมได้พิจารณาถึงความสัมพันธ์อันแน่นแฟ้นระหว่างอิหร่านกับกรุงศรีอยุธยา โดยเฉพาะเรื่องราวของ "เฉกอะหมัด" ต้นตระกูลบุนนาค ซึ่งมีข้อสันนิษฐานว่าการเปลี่ยนมานับถือศาสนาพุทธในช่วงอยุธยาตอนปลายนั้น เกิดจากความปรารถนาที่จะตามเสด็จฯ ไปนมัสการรอยพระพุทธบาทที่เมืองสระบุรี ซึ่งตามหลักศาสนาเดิมมีข้อห้ามในการเข้าร่วมพิธีกรรมต่างศาสนา ท่านจึงตัดสินใจละทิ้งศาสนาเดิมเพื่อแสดงความจงรักภักดีในการตามเสด็จฯ ตั้งแต่นั้นเป็นต้นมา

เมื่อพิจารณาสถาปัตยกรรมบริเวณห้องโถงด้านหน้าซึ่งเป็นพื้นที่โล่งกว้าง ใช้เสาไม้ทั้งต้นตั้งอยู่บนตอม่อหินแกะสลักรูปสิงโตสองตัวหนุนโคนเสา  และเมื่อเดินผ่านเข้าไปยังห้องเลี้ยงรับรองทางด้านซ้าย ผมพบว่าลักษณะโครงสร้างและการวางรูปหน้าต่างมีความคล้ายคลึงกับ "ตึกเลี้ยงรับรองราชทูต" ในพระนารายณ์ราชนิเวศน์ จ.ลพบุรี เป็นอย่างมาก สะท้อนถึงการส่งผ่านอิทธิพลงานช่างเปอร์เซียสู่ราชสำนักไทยในยุคนั้น

ข้อมูลเพิ่มเติมโดย Admin รอยอดีตจากอิสฟาฮานสู่ลพบุรี

• Sheikh Ahmad Qomi (เฉกอะหมัด): พ่อค้าชาวเปอร์เซียจากเมืองกุม (Qom) ที่เข้ามาพึ่งพระบรมโพธิสมภารในสมัยพระเจ้าทรงธรรม ทรงโปรดเกล้าฯ ให้ดำรงตำแหน่งเจ้ากรมท่าขวาและจุฬาราชมนตรีคนแรก ถือเป็นบุคคลสำคัญที่นำอิทธิพลเปอร์เซียเข้ามาสู่ราชสำนักอยุธยา
• Architectural Parallels (สถาปัตยกรรมคู่ขนาน): ตึกรับรองราชทูตในวังสระปทุมหรือวังนารายณ์ราชนิเวศน์ มีลักษณะเด่นคือการใช้ซุ้มประตูหน้าต่างแบบโค้งแหลม (Pointed Arch) ซึ่งเป็นเอกลักษณ์ของศิลปะอิสลามและเปอร์เซีย  สอดคล้องกับข้อสังเกตของท่านอาจารย์ที่พบความคล้ายคลึงในเชเฮล โซทุน
• The Lion Pedestals: รูปสิงโตหนุนโคนเสาที่ท่านอาจารย์สังเกตเห็น เป็นศิลปะสมัยซาฟาวิดที่สะท้อนถึงอำนาจและความแข็งแกร่ง ซึ่งในสถาปัตยกรรมไทยยุคพระนารายณ์ฯ ก็มีการรับเอาลวดลายและคติการตกแต่งบางประการจากตะวันออกกลางมาผสมผสานกับช่างไทยจนกลายเป็น "ศิลปะแบบพระนารายณ์"
• Diplomatic Context: ในปี พ.ศ. 2228 (ค.ศ. 1685) คณะราชทูตเปอร์เซียนำโดย "มุฮัมมัด ฮุสัยน์ เบก" ได้เข้าเฝ้าสมเด็จพระนารายณ์ฯ การเดินทางครั้งนั้นอาจเป็นช่องทางสำคัญในการแลกเปลี่ยนรูปแบบสถาปัตยกรรมที่ท่านอาจารย์กำลังวิเคราะห์อยู่