คืนเหงาใต้เงาป้อม: สัมผัสวิถี "ช่องใครช่องมัน" และมโหรีแห่งความเหนื่อยล้า ณ ที่พักคาราวาน

ข้อความต้นฉบับโดย: ท่านอาจารย์ ปฏิพัฒน์ พุ่มพงษ์แพทย์

บันทึกเมื่อ: วันจันทร์ที่ 6 ธันวาคม พ.ศ. 2553 (ช่วงที่ 10)

[เนื้อหาต้นฉบับ]

บรรยากาศการพักค้างคืนใน ป้อมที่พักคาราวาน (Caravanserai) เป็นไปอย่างสนุกสนานและเป็นกันเอง ที่นี่ไม่มีกุญแจห้องแจก แต่ละคนต้องเลือก "ช่อง" ที่พักเอาเองตามใจชอบ มีทั้งแบบนอนเดี่ยว นอนคู่ หรือห้องใหญ่ตรงมุมป้อม ทุกห้องปิดเพียงม่านรูดกั้นสร้างบรรยากาศเหมือนย้อนวัยกลับไปเข้าค่ายสมัยเป็นนักศึกษา ความเฮฮาเกิดขึ้นเมื่อกลุ่มเพื่อนวัยเดียวกันได้มาใช้ชีวิตร่วมกันในเส้นทางท่องเที่ยวทางวัฒนธรรมที่หาไม่ได้ง่ายนัก

มื้อค่ำวันนี้เราได้ลิ้มรสอาหารไทยท่ามกลางความหนาวเย็น โดยมี "น้องปารย์" สวมวิญญาณแม่ครัวทำแกงเขียวหวานไก่และไข่เจียวร้อนๆ ซึ่งได้รับการตอบรับอย่างล้นหลามจนต้องเจียวเพิ่มอีกหลายกระทะ หลังจากผ่านสมรภูมิอาหารอิหร่านมาเพียงไม่กี่มื้อ หลังมื้ออาหารและกาแฟซอง ทุกคนต่างรีบเตรียมตัวเข้านอนเพราะอากาศภายนอกหนาวสะท้านเกินกว่าจะออกไปเดินตากลมได้

แม้ห้องน้ำจะเป็นสุขภัณฑ์สมัยใหม่ แต่ความท้าทายคือไม่มีประตูปิด มีเพียงผ้าพรางตาและการเดินผ่านช่องทางลมที่เปิดโล่งให้มองเห็นดาวเต็มฟ้า น้ำที่เย็นจัดในตอนแรกกลับกลายเป็นน้ำอุ่นที่ไม่อยากหยุดอาบเพราะกลัวอากาศภายนอก เมื่อเข้าสู่ห้องนอนใต้หลังคาโค้งที่มีรอยเขม่าไฟในอดีต เสียงคุยค่อยๆ เงียบลง แทนที่ด้วยเสียงกรอบแกรบที่สะท้อนผ่านผนังโค้ง และปิดท้ายด้วย "วงมโหรีปี่พาทย์" (เสียงกรน) ที่บรรเลงรับขวัญชาวคณะให้หลับไปพร้อมกับความอ่อนเพลีย

ข้อมูลเพิ่มเติมโดย Admin คืนเหงาใต้เงาป้อม มโหรีแห่งความเหนื่อยล้า ณ ที่พักคาราวาน

• Caravanserai Architecture (หลังคาโค้ง): ลักษณะหลังคาโค้งที่ท่านอาจารย์สังเกตเห็น คือสถาปัตยกรรมแบบ Vaulted Ceiling ที่ช่วยในการกระจายน้ำหนักและช่วยเรื่องการไหลเวียนอากาศ รวมถึงการสะท้อนของเสียง (Acoustics) ที่ทำให้ได้ยินเสียงรอบข้างได้ชัดเจนเป็นพิเศษ
• Cultural Experience: การพักในคาราวานซารายถือเป็นการท่องเที่ยวแบบ Living Museum ซึ่งในอิหร่านมีการนำป้อมโบราณบนเส้นทางสายไหมมาปรับปรุงเป็นโรงแรม (Boutique Hotel) เพื่อให้นักท่องเที่ยวได้สัมผัสวิถีชีวิตดั้งเดิม
• Thai Comfort Food abroad: แกงเขียวหวานและไข่เจียวถือเป็น "เมนูช่วยชีวิต" (Survival Food) ของคณะเดินทางชาวไทยในต่างแดน ซึ่งมักจะกลายเป็นเมนูที่อร่อยที่สุดเมื่อต้องเผชิญกับสภาพอากาศหนาวจัดและอาหารท้องถิ่นที่ไม่คุ้นชิน
• Central Courtyard & Sky View: ช่องหลังคากลางป้อมที่ท่านอาจารย์กล่าวถึง เป็นเอกลักษณ์ของสถาปัตยกรรมตะวันออกกลางที่เน้นลานกลางบ้านเพื่อรับแสงและระบายอากาศ (Open-to-sky courtyard) ซึ่งในเขตทะเลทรายจะสามารถเห็นดวงดาวได้อย่างชัดเจนมาก

 รอยล้อบนผืนทราย: จากเมืองยาซด์สู่ "คาราวานซาราย" (Caravanserai) ป้อมพักแรมแห่งเส้นทางสายไหม

ข้อความต้นฉบับโดย: ท่านอาจารย์ ปฏิพัฒน์ พุ่มพงษ์แพทย์

บันทึกเมื่อ: วันจันทร์ที่ 6 ธันวาคม พ.ศ. 2553 (ช่วงที่ 9)

[เนื้อหาต้นฉบับ]

หลังจากอำลาหอคอยแห่งความเงียบ รถบัสก็นำคณะเราออกจากชานเมืองยาซด์ มุ่งหน้าไปตามถนนไฮเวย์ที่ราบเรียบไร้หลุมบ่อท่ามกลางทะเลทรายอันกว้างใหญ่ ตลอดสองข้างทางเห็นกอหญ้าสีน้ำตาลม้วนกลิ้งไปตามแรงลม ทิวเขาสีทรายเข้มที่ไร้ต้นไม้ดูสลับซับซ้อนด้วยหลืบร่องหุบเขาที่แตกสาขาออกไป เห็นหมู่บ้านรูปทรงกล่องสีน้ำตาลอ่อนวางเรียงรายอยู่ตามเชิงเขา ชวนให้ตั้งคำถามถึงการดำรงชีวิตท่ามกลางความแห้งแล้ง แต่สัจธรรมแห่งการดิ้นรนต่อสู้เพื่อความอยู่รอด ก็ทำให้ทั้งคนและสัตว์ดำรงอยู่มาได้ตั้งแต่อดีตจนปัจจุบัน

คืนนี้คณะเราต้องเปลี่ยนบรรยากาศมาพักค้างคืน ณ ป้อมที่พักคาราวาน (Caravanserai) ระหว่างเส้นทางจากเมืองยาซด์มุ่งหน้าสู่เมืองชีราช เพียงแต่เปลี่ยนจากการขี่อูฐมาเป็นการนั่งรถบัสแทน ทุกคนต่างลากกระเป๋าผ่านประตูไม้โบราณเข้าสู่ภายในป้อมที่แข็งแกร่ง ทันทีที่ดวงอาทิตย์ลับขอบเขา อากาศก็เริ่มทวีความหนาวเย็นลงเรื่อย ๆ จนอุณหภูมิลดต่ำลงกว่า 10 องศาเซลเซียส

ข้อมูลเพิ่มเติมโดย Admin จากเมืองยาซด์สู่ "คาราวานซาราย" (Caravanserai) ป้อมพักแรมแห่งเส้นทางสายไหม

• Caravanserai (คาราวานซาราย): หรือ "ที่พักกองคาราวาน" เป็นป้อมปราการที่สร้างขึ้นตามเส้นทางสายไหมเพื่อเป็นที่พักแรมของพ่อค้าและสัตว์พาหนะ มีลักษณะเป็นอาคารทรงสี่เหลี่ยมล้อมรอบลานกลาง (Courtyard) ปัจจุบันหลายแห่งในอิหร่านได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นมรดกโลกโดย UNESCO
• The Silk Road Landscape: ภูมิประเทศที่ท่านอาจารย์บรรยายถึง "กอหญ้าม้วนกลิ้ง" (Tumbleweed) และ "ร่องน้ำแห้ง" เป็นภาพจำลองของเส้นทางสายไหมโบราณที่เชื่อมโยงอารยธรรมตะวันออกและตะวันตก
• Yazd to Shiraz Route: เส้นทางนี้คือหนึ่งในเส้นทางประวัติศาสตร์ที่สำคัญที่สุดของเปอร์เซีย ผ่านเมืองโบราณและรอยต่อของทะเลทรายคาวีร์และทะเลทรายลุท
• Climatic Adaptation: การที่อุณหภูมิลดต่ำลงอย่างรวดเร็วในตอนกลางคืน (Diurnal temperature variation) เป็นเอกลักษณ์ของสภาพอากาศแบบทะเลทราย ซึ่งสถาปัตยกรรมแบบป้อมคาราวานซารายถูกออกแบบมาเพื่อป้องกันความหนาวเย็นและอันตรายจากภายนอกโดยเฉพาะ

 ปัจฉิมบทแห่งสังขาร: เยือน "หอคอยแห่งความเงียบ" (Tower of Silence) และสัจธรรมใต้ดวงตะวันลับขอบฟ้า

ข้อความต้นฉบับโดย: ท่านอาจารย์ ปฏิพัฒน์ พุ่มพงษ์แพทย์

บันทึกเมื่อ: วันจันทร์ที่ 6 ธันวาคม พ.ศ. 2553 (ช่วงที่ 8)

[เนื้อหาต้นฉบับ]

คณะเราเดินทางออกจากวิหารไฟ มุ่งหน้าสู่ "หอคอยแห่งความเงียบ" (Tower of Silence) หรือ Dakhma ซึ่งตั้งอยู่บริเวณเชิงเขาใกล้ทะเลทรายทางตอนใต้ของเมืองยาซ์ด สถานที่แห่งนี้คือร่องรอยอารยธรรมเปอร์เซียโบราณที่ประกอบพิธีศพตามความเชื่อของศาสนา โซโรอัสเตอร์ (Zoroastrianism)

ด้วยความศรัทธาในพระเจ้า อะฮูรา มาสดา (Ahura Mazda) และความเชื่อว่าร่างที่ไร้วิญญาณไม่ควรทำให้ดินอันบริสุทธิ์ต้องมัวหมอง จึงนำศพมาวางไว้บนหอคอยเพื่อให้เหล่านกแร้งได้ทำหน้าที่ตามธรรมชาติ จนเหลือเพียงโครงกระดูกที่สะอาดก่อนจะนำไปฝังหรือเก็บรักษาต่อไป ในอดีตญาติพี่น้องจะมาสร้างที่พักรออยู่ใกล้ ๆ หอคอยแห่งนี้ ทว่าปัจจุบันพิธีกรรมดังกล่าวได้ยุติลงและเปลี่ยนเป็นการฝังในสุสานบริเวณใกล้เคียงแทน

การจากลาสถานที่แห่งนี้ทิ้งความรู้สึก "ใจแป่ว" อย่างบอกไม่ถูก ผมมองเห็นภาพสะท้อนของ "ปัจฉิมวัย" ผ่านใบหน้าที่นิ่งเฉย สงบ และไร้ซึ่งความทะยานอยากของผู้คนที่ยังพำนักอยู่ในกล่องสี่เหลี่ยมเล็ก ๆ ใกล้สุสาน เพื่อรอเวลาลาลับโลกไป เช่นเดียวกับดวงตะวันที่ค่อย ๆ ลับเหลี่ยมหอคอยแห่งความเงียบสงบแห่งนี้ไปชั่วนิรันดร์

ข้อมูลเพิ่มเติมโดย Admin

• Dakhma (หอคอยแห่งความเงียบ): เป็นโครงสร้างทรงกลมยกระดับสูงเพื่อใช้ในพิธีศพแบบ "ท้องฟ้า" (Sky Burial) เพื่อป้องกันไม่ให้ศพสัมผัสกับธาตุศักดิ์สิทธิ์ทั้ง 4 คือ ดิน น้ำ ลม และไฟ
• Ahura Mazda: พระเจ้าสูงสุดในศาสนาโซโรอัสเตอร์ ผู้เป็นสัญลักษณ์ของปัญญาและความดีงาม (Light and Wisdom)
• Modern Transition: รัฐบาลอิหร่านสั่งระงับพิธีศพบนหอคอยในช่วงทศวรรษที่ 1970 ด้วยเหตุผลด้านสุขอนามัย ทำให้ชาวโซโรอัสเตอร์เปลี่ยนมาใช้การฝังในสุสานที่กรุด้วยคอนกรีตเพื่อไม่ให้ศพสัมผัสกับดินโดยตรง ตามที่ท่านอาจารย์สังเกตเห็นพื้นที่สุสานใหม่ใกล้ ๆ กัน
• Philosophy of Impermanence: บันทึกของท่านอาจารย์สะท้อนถึงหลัก มรณสติ ในพุทธศาสนาที่มาบรรจบกับสถานที่ต่างความเชื่อได้อย่างลึกซึ้ง โดยเฉพาะการเปรียบเปรย "วัย" และ "ดวงตะวัน"

 รากเหง้าแห่งอารยัน: "ผานไถ" และเปลวเพลิงศักดิ์สิทธิ์แห่งศาสนาโซโรอัสเตอร์ (Zoroastrianism)

ข้อความต้นฉบับโดย: ท่านอาจารย์ ปฏิพัฒน์ พุ่มพงษ์แพทย์

บันทึกเมื่อ: วันจันทร์ที่ 6 ธันวาคม พ.ศ. 2553 (ช่วงที่ 7)

[เนื้อหาต้นฉบับ]

ศาสนาโซโรอัสเตอร์ (Zoroastrianism) หรือที่รู้จักกันในนาม "ลัทธิบูชาไฟ" เป็นศาสนาประจำชาติดั้งเดิมของอิหร่านก่อนการเข้ามาของศาสนาอิสลาม มีคติความเชื่อที่เคร่งครัดเรื่องความบริสุทธิ์ของธาตุธรรมชาติ โดยเชื่อว่า "พื้นดินเป็นสิ่งบริสุทธิ์" ด้วยเหตุนี้จึงไม่สามารถนำร่างที่ไร้วิญญาณไปฝังลงใต้ดินได้ แต่ต้องนำไปวางไว้บนหน้าผาหรือหอคอยสูงเพื่อให้ร่างสลายไปตามธรรมชาติ

จากการศึกษาค้นคว้าลึกลงไป พบว่าการบูชาไฟคือวัฒนธรรมดั้งเดิมของ ชาวอารยัน (Aryan) หรือชนพื้นเมืองดั้งเดิมที่มีรูปร่างสูงใหญ่ ผิวขาว (แขกขาว) ซึ่งอาศัยอยู่ในดินแดนนี้มานานหลายพันปี ชาวอารยันมีความเชี่ยวชาญทางเทคโนโลยีโลหะกรรมอย่างสูง สามารถหลอมโลหะด้วยความร้อนสูงเพื่อสร้างอาวุธและเครื่องมือตัดหิน

โดยเฉพาะอย่างยิ่ง ความสำเร็จในการประดิษฐ์ "ผานไถเหล็ก" สำหรับการกสิกรรม ซึ่งเป็นนวัตกรรมที่เปลี่ยนโลกในยุคดึกดำบรรพ์ ทำให้เกิดความมั่งคั่งรุ่งเรืองทัดเทียมอารยธรรมอียิปต์และอิรัก ความภูมิใจในภูมิปัญญานี้สะท้อนผ่านนาม "อารยัน" (Aryan) ซึ่งมีความหมายนัยหนึ่งเชื่อมโยงกับ "ผานไถ" อันเป็นสัญลักษณ์แห่งการสร้างสมอารยธรรมที่รุ่งเรืองขึ้นในโลก

ข้อมูลเพิ่มเติมโดย Admin 

• Etymology of "Aryan": คำว่า Aryan มีรากศัพท์จากภาษาอินโด-อิหร่านโบราณว่า Arya ซึ่งนักวิชาการบางกลุ่มระบุว่ามีความเชื่อมโยงกับรากศัพท์ที่แปลว่า "ไถ" (to plough) สอดคล้องกับข้อสันนิษฐานของท่านอาจารย์ที่มองว่าอารยธรรมอารยันเติบโตขึ้นจากการปฏิวัติเกษตรกรรม
• Sky Burial (การศพบนท้องฟ้า): คติที่ไม่ฝังศพเพื่อไม่ให้ดินแปดเปื้อน นำไปสู่การสร้าง "หอคอยแห่งความเงียบ" (Dakhma) ที่พบได้ในเมืองยาซด์ (Yazd)
• Technological Prowess: ชาวอารยันเป็นผู้บุกเบิกการใช้รถศึก (Chariot) และเครื่องมือเหล็ก ซึ่งความร้อนจาก "ไฟ" ที่ใช้ในการถลุงโลหะนี้เองที่อาจเป็นรากฐานส่วนหนึ่งของการยกย่องไฟเป็นสิ่งศักดิ์สิทธิ์ในเชิงเทคโนโลยีและจิตวิญญาณ
• Zoroaster in Yazd: ปัจจุบันเมืองยาซด์ยังคงเป็นศูนย์กลางของชาวโซโรอัสเตอร์ที่ใหญ่ที่สุดในอิหร่าน บันทึกของท่านอาจารย์จึงเป็นหลักฐานยืนยันความต่อเนื่องของอารยธรรมที่ยังมีลมหายใจ