มรดกที่มีลมหายใจ: ยลโฉม "ต้นไซเปรส ๔,๐๐๐ ปี" แห่งเมืองอาบาร์คูฮ์ (Abarkuh)

ข้อความต้นฉบับโดย: ท่านอาจารย์ ปฏิพัฒน์ พุ่มพงษ์แพทย์

บันทึกเมื่อ: วันอังคารที่ 7 ธันวาคม พ.ศ. 2553 (ช่วงที่ 3)

[เนื้อหาต้นฉบับ]

คณะเราล้อหมุนออกเดินทางแต่เช้าประมาณ ๘ โมงเศษ ไปตามทางหลวงสายเดิม จนกระทั่งเวลาเกือบ ๑๑ โมง ก็เข้าสู่เขต เมืองอาบาร์คูฮ์ (Abarkuh) เพื่อแวะชมสิ่งมหัศจรรย์ทางธรรมชาติที่เรียกว่า Zoroastrian Sarv หรือ Sarv-e-Abarkooh

มันคือต้นไซเปรส (Cypress) ที่ผ่านการพิสูจน์จากวงปีแล้วพบว่ามีอายุยืนยาวถึง ๔,๐๐๐ ปี (บางข้อมูลระบุว่าอาจถึง ๔,๕๐๐ ปี) แม้ตัวเลขจะดูน่าอัศจรรย์ใจจนเหลือเชื่อ แต่มันได้รับการจัดอันดับให้เป็นต้นไม้ที่มีอายุเก่าแก่ที่สุดเป็นอันดับสามของโลก โดยมีความสูงถึง ๘๒ ฟุต (ประมาณ ๒๕ เมตร)

แทบไม่น่าเชื่อว่าในพื้นที่ซึ่งดูเหมือนโอเอซิสกลางทะเลทรายแห่งนี้ จะมีแหล่งน้ำใต้ดินที่อุดมสมบูรณ์เพียงพอให้มันยืนต้นอยู่ได้ท่ามกลางอากาศที่ร้อนระอุมานับพันปี ชาวอิหร่านคงให้การดูแลเป็นอย่างดี เพราะสภาพพื้นที่รอบๆ ต้นไม้ใหญ่ดูเป็นดินชุ่มน้ำและแฉะพอสมควร แสดงถึงระบบการจัดการน้ำที่ยอดเยี่ยมเพื่อรักษามรดกที่มีชีวิตชิ้นนี้ไว้

ข้อมูลเพิ่มเติมโดย Admin มรดกที่มีลมหายใจ: "ต้นไซเปรส ๔,๐๐๐ ปี" แห่งเมืองอาบาร์คูฮ์ (Abarkuh)

• Sarv-e Abarkuh: หรือ "ไซเปรสแห่งอาบาร์คูฮ์" ถือเป็นอนุสรณ์สถานทางธรรมชาติแห่งชาติของอิหร่าน ต้นไม้ชนิดนี้คือสายพันธุ์ Cupressus sempervirens ซึ่งมีความทนทานสูงมาก
• Symbol of Zoroastrianism: ในทางวัฒนธรรมเปอร์เซีย ต้นไซเปรสเป็นสัญลักษณ์ของความยั่งยืนและความเป็นอมตะ มักปรากฏในงานศิลปะและกวีนิพนธ์ของอิหร่าน และมีความเชื่อว่าถูกปลูกโดยศาสดาพยากรณ์โซโรอัสเตอร์
• National Living Treasure: ปัจจุบันต้นไม้ต้นนี้ถูกเสนอชื่อขึ้นทะเบียนเป็นมรดกโลก (UNESCO World Heritage) ในฐานะมรดกทางธรรมชาติที่มีความสำคัญทางจิตวิญญาณและประวัติศาสตร์
• Hydrology in Desert: การที่พื้นที่รอบต้นไม้ "ดินแฉะ" ตามที่ท่านอาจารย์สังเกตเห็น สะท้อนถึงภูมิปัญญาการรักษาระดับน้ำใต้ดินในเขตพื้นที่กึ่งทะเลทรายที่สืบทอดมาแต่อดีต

 ความทรงจำในโอเอซิส: อำลาป้อมคาราวาน และรอยยิ้มที่ตกค้างกลางทะเลทรายยาซด์ (Yazd)

ข้อความต้นฉบับโดย: ท่านอาจารย์ ปฏิพัฒน์ พุ่มพงษ์แพทย์

บันทึกเมื่อ: วันอังคารที่ 7 ธันวาคม พ.ศ. 2553 (ช่วงที่ 2)

[เนื้อหาต้นฉบับ]

ก่อนจากลาป้อมค่ายกองคาราวานในเขตเมืองยาซด์ ผมได้จารึกนามและความรู้สึกไว้ในสมุดเยี่ยมเล่มใหญ่เพื่อเป็นที่ระลึก ก่อนจะพากันออกมาสูดอากาศและถ่ายรูปรอบๆ ค่าย พื้นที่แห่งนี้เปรียบเสมือน โอเอซิส (Oasis) ในทะเลทราย เพราะมีกลุ่มต้นไม้สีเขียวขจีอันเป็นเครื่องยืนยันถึงแหล่งน้ำที่หล่อเลี้ยงให้ที่พักแห่งนี้ตั้งอยู่ได้มานานนับร้อยปี

ภาพความทรงจำที่น่าเอ็นดูคือ สุนัขเฝ้ายามตัวหนึ่งที่นอนนิ่งอยู่นอกกุฏิหน้าที่เก็บน้ำ มันทำหน้าที่อย่างแข็งขันและดุดันเมื่อพวกเราเข้าใกล้แหล่งน้ำที่เจ้านายฝากให้ดูแล แต่กลับเปลี่ยนเป็นอาการประจบดีใจอย่างที่สุดเมื่อเจ้านายของมันปรากฏตัว เป็นธรรมชาติของความซื่อสัตย์ที่เหมือนกันหมดทั่วโลก

คณะของเราจากลาที่พักแห่งนี้ด้วยความเสียดาย แม้มันจะไม่ใช่ที่พักที่เลิศหรู และไม่ได้ลำบากอย่างที่ "น้องปารย์" และ "ฟาม" เคยหวาดหวั่น แต่มันคือการ "ย้อนรอย" เข้าไปสู่อดีตของกองคาราวานอย่างแท้จริง ความสุขของการเดินทางในต่างแดนครั้งนี้ ไม่ได้ขึ้นอยู่กับสิ่งอำนวยความสะดวก แต่เกิดจากความเป็นกันเองและรสนิยมของนักเดินทางที่มีหัวใจดวงเดียวกัน

ข้อมูลเพิ่มเติมโดย Admin ความทรงจำในโอเอซิส: อำลาป้อมคาราวาน และรอยยิ้มที่ตกค้างกลางทะเลทรายยาซด์ (Yazd)

• Oasis & Caravanserai Relationship: ในอดีต การสร้างคาราวานซารายไม่สามารถสร้างสุ่มสี่สุ่มห้าได้ จำเป็นต้องมีแหล่งน้ำใต้ดิน (Qanat) หรือโอเอซิสธรรมชาติเป็นที่ตั้ง การมีกลุ่มต้นไม้สีเขียวที่ท่านอาจารย์สังเกตเห็น คือสัญลักษณ์ของการมีชีวิตรอดในทะเลทราย
• Cultural Heritage Tourism: เสน่ห์ของที่พักแบบนี้ถูกจัดอยู่ในหมวด "Experiential Travel" หรือการท่องเที่ยวเชิงสัมผัสประสบการณ์ ซึ่งกำลังเป็นที่นิยมในปัจจุบัน เพราะให้ความรู้สึกเชื่อมโยงกับประวัติศาสตร์มากกว่าโรงแรมสมัยใหม่
• The Guard Dog of the Desert: สุนัขเฝ้ายามในอิหร่านมักเป็นสายพันธุ์ท้องถิ่นที่มีความทนทานต่ออากาศหนาวและร้อนจัดได้ดี การที่มันเฝ้า "แหล่งน้ำ" สะท้อนถึงทรัพยากรที่สำคัญที่สุดในทะเลทราย
• Sign-in Book (Guestbook): การเซ็นสมุดเยี่ยมในสถานที่ประวัติศาสตร์ เปรียบเสมือนการจารึกตัวตนลงในหน้าประวัติศาสตร์ของสถานที่นั้นๆ ซึ่งนักเดินทางผู้ทรงคุณวุฒิมักจะทิ้งแง่คิดดีๆ ไว้เสมอ

 ทัศนาจากหลังป้อม: ย่ำรุ่งบนเส้นทางสายไหม และรอยล้อจากยาซด์ (Yazd) สู่ชีราซ (Shiraz)

ข้อความต้นฉบับโดย: ท่านอาจารย์ ปฏิพัฒน์ พุ่มพงษ์แพทย์

บันทึกเมื่อ: วันอังคารที่ 7 ธันวาคม พ.ศ. 2553 (ช่วงที่ 1)

[เนื้อหาต้นฉบับ]

อรุณสวัสดิ์ยามเช้ากลางทะเลทราย ผมเดินฝ่ากระแสลมหนาวออกมาไต่บันไดวนขึ้นไปบนหลังป้อมที่พักเพื่อสัมผัสบรรยากาศเหนือที่พักกองคาราวาน ภาพที่เห็นเบื้องหน้าคือสายพานของรถบรรทุกที่วิ่งล้อไปตามถนนไฮเวย์ ซึ่งเป็นเส้นทางที่สร้างทับซ้อนบนแนวทางเดินเดิมของกองคาราวานโบราณที่เชื่อมระหว่าง เมืองยาซด์ (Yazd) มุ่งหน้าสู่ เมืองชีราซ (Shiraz) รวมระยะทางประมาณ 528 กิโลเมตร

ในอดีตที่การเดินทางไม่ได้รวดเร็วเช่นนี้ เราจึงพบเห็น ป้อมค่ายที่พักคาราวาน (Caravanserai) ตั้งอยู่เป็นระยะตลอดเส้นทาง บางแห่งได้รับการบูรณะจนกลับมามีชีวิตเป็นที่พักแรมได้เหมือนแห่งที่เรานอนเมื่อคืน แต่หลายแห่งก็ชำรุดทรุดโทรมจนเหลือเพียงซากโบราณสถานรอการแตกสลายไปตามกาลเวลา

บนท้องฟ้าที่ไร้เมฆหมอก แสงดาวยังคงส่องสว่างชัดเจนจนทำให้นึกถึงเหล่านักเดินทางในอดีตที่ใช้ดวงดาวแทนเข็มทิศนำทางผ่านทะเลทราย และเลือกเดินทางในยามค่ำคืนที่หนาวเย็นเพื่อหลีกหนีความร้อนระอุของแสงแดดในเวลากลางวัน

ข้อมูลเพิ่มเติมโดย Admin ทัศนาจากหลังป้อม: ย่ำรุ่งบนเส้นทางสายไหม และรอยล้อจากยาซด์ (Yazd) สู่ชีราซ (Shiraz)

• Caravanserai (คาราวานซาราย): สถาปัตยกรรมแบบป้อมปราการที่กระจายตัวอยู่ทุกๆ 30-40 กิโลเมตร (ระยะทางที่อูฐสามารถเดินได้ในหนึ่งวัน) ตลอดเส้นทางสายไหมในอิหร่าน
• Yazd to Shiraz Highway: ถนนหมายเลข 65 ในปัจจุบัน เป็นเส้นทางยุทธศาสตร์ที่เชื่อมต่ออารยธรรมโบราณของเปอร์เซียผ่านเทือกเขาซากรอส (Zagros Mountains) และทะเลทรายตอนกลาง
• Celestial Navigation (การนำทางด้วยดวงดาว): ชาวเปอร์เซียโบราณมีความเชี่ยวชาญด้านดาราศาสตร์อย่างมาก การใช้ดาวเหนือ (Polaris) และกลุ่มดาวต่างๆ ในการข้ามทะเลทรายเป็นภูมิปัญญาที่ตกทอดมานับพันปี
• Heritage Revitalization: การเปลี่ยนคาราวานซารายเป็นที่พักนักท่องเที่ยว (Boutique Hotels) เป็นโครงการระดับชาติของอิหร่านเพื่อรักษามรดกทางวัฒนธรรมให้มีรายได้และไม่ถูกทิ้งร้างเป็นซากโบราณสถาน

 คืนเหงาใต้เงาป้อม: สัมผัสวิถี "ช่องใครช่องมัน" และมโหรีแห่งความเหนื่อยล้า ณ ที่พักคาราวาน

ข้อความต้นฉบับโดย: ท่านอาจารย์ ปฏิพัฒน์ พุ่มพงษ์แพทย์

บันทึกเมื่อ: วันจันทร์ที่ 6 ธันวาคม พ.ศ. 2553 (ช่วงที่ 10)

[เนื้อหาต้นฉบับ]

บรรยากาศการพักค้างคืนใน ป้อมที่พักคาราวาน (Caravanserai) เป็นไปอย่างสนุกสนานและเป็นกันเอง ที่นี่ไม่มีกุญแจห้องแจก แต่ละคนต้องเลือก "ช่อง" ที่พักเอาเองตามใจชอบ มีทั้งแบบนอนเดี่ยว นอนคู่ หรือห้องใหญ่ตรงมุมป้อม ทุกห้องปิดเพียงม่านรูดกั้นสร้างบรรยากาศเหมือนย้อนวัยกลับไปเข้าค่ายสมัยเป็นนักศึกษา ความเฮฮาเกิดขึ้นเมื่อกลุ่มเพื่อนวัยเดียวกันได้มาใช้ชีวิตร่วมกันในเส้นทางท่องเที่ยวทางวัฒนธรรมที่หาไม่ได้ง่ายนัก

มื้อค่ำวันนี้เราได้ลิ้มรสอาหารไทยท่ามกลางความหนาวเย็น โดยมี "น้องปารย์" สวมวิญญาณแม่ครัวทำแกงเขียวหวานไก่และไข่เจียวร้อนๆ ซึ่งได้รับการตอบรับอย่างล้นหลามจนต้องเจียวเพิ่มอีกหลายกระทะ หลังจากผ่านสมรภูมิอาหารอิหร่านมาเพียงไม่กี่มื้อ หลังมื้ออาหารและกาแฟซอง ทุกคนต่างรีบเตรียมตัวเข้านอนเพราะอากาศภายนอกหนาวสะท้านเกินกว่าจะออกไปเดินตากลมได้

แม้ห้องน้ำจะเป็นสุขภัณฑ์สมัยใหม่ แต่ความท้าทายคือไม่มีประตูปิด มีเพียงผ้าพรางตาและการเดินผ่านช่องทางลมที่เปิดโล่งให้มองเห็นดาวเต็มฟ้า น้ำที่เย็นจัดในตอนแรกกลับกลายเป็นน้ำอุ่นที่ไม่อยากหยุดอาบเพราะกลัวอากาศภายนอก เมื่อเข้าสู่ห้องนอนใต้หลังคาโค้งที่มีรอยเขม่าไฟในอดีต เสียงคุยค่อยๆ เงียบลง แทนที่ด้วยเสียงกรอบแกรบที่สะท้อนผ่านผนังโค้ง และปิดท้ายด้วย "วงมโหรีปี่พาทย์" (เสียงกรน) ที่บรรเลงรับขวัญชาวคณะให้หลับไปพร้อมกับความอ่อนเพลีย

ข้อมูลเพิ่มเติมโดย Admin คืนเหงาใต้เงาป้อม มโหรีแห่งความเหนื่อยล้า ณ ที่พักคาราวาน

• Caravanserai Architecture (หลังคาโค้ง): ลักษณะหลังคาโค้งที่ท่านอาจารย์สังเกตเห็น คือสถาปัตยกรรมแบบ Vaulted Ceiling ที่ช่วยในการกระจายน้ำหนักและช่วยเรื่องการไหลเวียนอากาศ รวมถึงการสะท้อนของเสียง (Acoustics) ที่ทำให้ได้ยินเสียงรอบข้างได้ชัดเจนเป็นพิเศษ
• Cultural Experience: การพักในคาราวานซารายถือเป็นการท่องเที่ยวแบบ Living Museum ซึ่งในอิหร่านมีการนำป้อมโบราณบนเส้นทางสายไหมมาปรับปรุงเป็นโรงแรม (Boutique Hotel) เพื่อให้นักท่องเที่ยวได้สัมผัสวิถีชีวิตดั้งเดิม
• Thai Comfort Food abroad: แกงเขียวหวานและไข่เจียวถือเป็น "เมนูช่วยชีวิต" (Survival Food) ของคณะเดินทางชาวไทยในต่างแดน ซึ่งมักจะกลายเป็นเมนูที่อร่อยที่สุดเมื่อต้องเผชิญกับสภาพอากาศหนาวจัดและอาหารท้องถิ่นที่ไม่คุ้นชิน
• Central Courtyard & Sky View: ช่องหลังคากลางป้อมที่ท่านอาจารย์กล่าวถึง เป็นเอกลักษณ์ของสถาปัตยกรรมตะวันออกกลางที่เน้นลานกลางบ้านเพื่อรับแสงและระบายอากาศ (Open-to-sky courtyard) ซึ่งในเขตทะเลทรายจะสามารถเห็นดวงดาวได้อย่างชัดเจนมาก